09 Ocak 2021

Bize benzemiyorsa neden bize benzesin?

Bugün biraz psikolojiye girelim. Size insanlar hakkında hem garip hem haklı olan bir bilgiyi açıklayacağım. Bazen etrafımızda palyaço korkusu olan insanlar görürüz. Genellikle korkmayanlar bu durumu garipser, insan neden komik görünen bir maskeden korkar?

Bu duruma "Uncanny Valley" yani "Tekinsiz Vadi" ismi veriliyor. Size bu durumu basitçe anlatmaya çalışacağım.

Esrarengiz, acayip, anlaşılmaz olarak da adlandırılan Tekinsiz Vadi, bir nesnenin insana benzerlik derecesi ile o nesneye verilen duygusal tepki arasında varsayılmış bir ilişkidir.

Hemen açıklayalım. İş makinesinden korkmayız, çünkü insan ile alakası sıfırdır. Oysaki insana benzeyen ama tam insan olmamış şeyler bizi korkutur.

Bu grafik bu durumu gösteriyor. İş makinelerinde sorun yok. Ama sonraki vadiyi görüyor musunuz? Bize benzeyince birden çakılıyor. Tekrar düzelmesini sağlayan bölüm ise insanlar. Yani birbirimizden korkmuyoruz. Çünkü insan canlısını tanıyoruz.

Aynı zamanda şu resim bu duruma bir örnek. Normalde bu bir maske ve bu maskenin tasarımcısı "Tekinsiz Vadi" etkisini vermeyi kendisi istememiş. Ama bu resim beynimizdeki algılarla uyuşmuyor. Beyin, söz konusu görüntüyü insan olarak tanımlamaya çalışıyor ancak maskenin genel tasarımı, bunun önüne geçiyor. Hal böyle olunca da beynimiz, amacına ulaşamıyor. Bunun bir sonucu olarak da fotoğraftan ciddi anlamda rahatsız olmaya başlıyoruz. Bu arada ekrandaki görseli Instagram uygulamasında profil fotoğrafı yapmak tamamen yasak. Yaptığınız anda hesabınız açılmayacak üzere kapanıyor. Sizin fotoğrafla ilgili düşüncelerinizi yorumlara bekliyorum.

Bununla birlikte, bu durumu robotlar üzerinde test eden Japonlar çok farklı bir sonuçla karşılaşmışlar. Hareket eden robotlar hoşumuza gidiyor ama bu robotlar bize benzedikçe onlardan korkmaya başlıyoruz.

Eğer bu konu hakkında daha fazla bilgi almak isterseniz "The Uncanny Valley Hypothesis and Beyond" adlı kitabı okuyabilirsiniz.

Benim korkmamın sebebi, bir maskenin bile bu kadar büyük etkilere sebep olmasını şu an yaşıyoruz. Asıl merak etmemiz gereken konu gelecekte bunun nereye ulaşabileceği, nerelere varabileceğidir.

Paylaş:

0 Yorum:

Yorum yap!